De huisarts is vaak het eerste aanspreekpunt bij psychische klachten: hij of zij maakt een eerste inschatting en biedt steun. Daarna wordt de patiënt, afhankelijk van de huisartsenpraktijk, begeleid door de huisarts zelf of door de praktijkondersteuner GGZ (POH-GGZ). Is er meer nodig, dan kijkt de huisarts samen met de patiënt naar passende vervolgstappen: dat kan ondersteuning binnen het sociaal domein zijn, en soms een verwijzing naar de specialistische GGZ.
De huisarts houdt daarbij de regie over het zorgproces en blijft betrokken, ook wanneer anderen de begeleiding overnemen. Hieronder beantwoorden we de belangrijkste vragen over de verdeling van taken in de eerstelijns mentale zorg.
Wie begeleidt psychische klachten in de huisartsenpraktijk: de huisarts of de POH-GGZ?
Dat verschilt per huisartsenpraktijk. Lichte psychische klachten, zoals lichte angst, stress, overspannenheid, milde somberheid, slaapproblemen en aanpassingsproblemen na ingrijpende gebeurtenissen, worden soms door de huisarts zelf opgepakt. In veel gevallen wordt de patiënt echter begeleid door de POH-GGZ. Hoe de taken precies zijn verdeeld, hangt af van de werkwijze en de capaciteit van de praktijk.
De huisarts kent de patiënt en diens context vaak al jaren. Dat is een belangrijk voordeel bij het inschatten van klachten. Tijdens een consult brengt de huisarts de ernst van de klachten in kaart, kijkt naar lichamelijke oorzaken en bespreekt de mogelijkheden. Denk aan voorlichting, leefstijladviezen, zelfhulpmateriaal en een vervolgafspraak om de ontwikkeling te volgen. In sommige gevallen is medicatie een onderdeel van de behandeling, binnen de kaders van de geldende richtlijnen van het NHG.
Een huisartsenconsult duurt beperkt. Bij langer durende of meer verdiepende ondersteuning schakelt de huisarts daarom vaak de POH-GGZ in. Dat brengt ons bij de volgende vraag.
Wat doet de POH-GGZ bij psychische klachten?
De POH-GGZ is gespecialiseerd in het begeleiden en ondersteunen van patiënten met psychische klachten binnen de huisartsenpraktijk. Denk aan aanhoudende somberheid, angst- of paniekklachten, onverklaarde lichamelijke klachten, werkstress of problemen rond verwerking en omgang met een aandoening. De POH-GGZ biedt kortdurende, gerichte psychologische begeleiding, zodat je niet meteen een stap hoger in de zorg hoeft te zetten.
De POH-GGZ is een generalist en ziet patiënten van alle leeftijden. Een typisch traject begint met een intake en een inschatting van de hulpvraag en de ernst. Daarna volgen enkele begeleidingsgesprekken, waarin je vaak werkt aan concrete doelen. Zo nodig overlegt de POH-GGZ met de huisarts en wordt de voortgang vastgelegd in het huisartsinformatiesysteem (HIS).
Een belangrijke taak van de POH-GGZ is ook de vraagverheldering: wat speelt er precies, en welke ondersteuning past daarbij? Dat helpt om te voorkomen dat er meer zorg wordt ingezet dan nodig is, en om tijdig door te kijken naar andere vormen van ondersteuning wanneer dat beter aansluit. Voor jongeren kan een POH-GGZ Jeugd worden ingezet, met extra aandacht voor jeugdproblematiek en de verbinding met onder meer onderwijs, wijkteams en de GGD.
Welke vervolgstappen zijn er als begeleiding in de huisartsenpraktijk niet genoeg is?
Soms is begeleiding in de huisartsenpraktijk niet voldoende, of past een andere vorm van ondersteuning beter bij je situatie. Een verwijzing naar de specialistische GGZ (SGGZ) is dan een van de mogelijkheden, maar zeker niet de enige. Die verwijzing is bedoeld voor klachten die specialistische diagnostiek of behandeling vragen, bijvoorbeeld bij complexe, ernstige of risicovolle psychische problematiek.
Ondersteuning kan ook gevonden worden binnen het sociaal domein, bijvoorbeeld via lokale initiatieven, welzijnsorganisaties of andere vormen van ondersteuning. Een verwijzing betekent dus niet automatisch een opschaling naar zwaardere zorg: het gaat erom dat je ondersteuning krijgt die aansluit bij je situatie en behoeften.
Bij de keuze voor een vervolgstap wegen huisarts en POH-GGZ samen met jou meerdere factoren mee:
- de ernst en de duur van de klachten;
- de mate waarin het dagelijks functioneren beperkt is;
- de aanwezigheid van complexe of meerdere gelijktijdige problemen;
- het verloop van eerdere begeleiding in de praktijk;
- jouw wensen en mogelijkheden.
Een goed voorbereide verwijzing, met duidelijke vraagverheldering, draagt bij aan een passende match met de juiste hulp of behandelaar. Als je al in beeld bent bij de POH-GGZ, is de eerste inschatting al gemaakt en kan de vervolgstap sneller worden gezet. Zo wordt de zorg niet onnodig zwaar ingezet, maar ook niet te lang uitgesteld.
Hoe werken huisartsen samen met gemeenten en het sociaal domein voor betere mentale ondersteuning?
Huisartsen werken voor mentale gezondheid samen met gemeenten, het sociaal domein en zorgnetwerken door af te stemmen over laagdrempelige psychische ondersteuning, wijkteams, jeugdhulp en preventie. Zo ontstaat rond de huisartsenpraktijk een netwerk waarin je sneller bij passende ondersteuning terechtkomt, ook als dat geen specialistische GGZ is.
Voor mensen met psychische klachten is die samenwerking vaak het verschil tussen een versnipperd en een sluitend aanbod. Bij jeugd speelt de gemeente een belangrijke rol, onder meer via wijkteams en de financiering van POH-GGZ Jeugd, die in veel gevallen als cofinanciering wordt georganiseerd. Voor volwassenen draait het om heldere verwijsroutes naar welzijn, zelfhulp, de generalistische basis-GGZ en de specialistische GGZ.
Regionale afspraken over bijvoorbeeld een kwaliteitskader voor de POH-GGZ en gezamenlijke scholing zorgen voor eenduidigheid in werkwijze. Daardoor sluit de ondersteuning beter aan op wat jij nodig hebt, welke vorm die ook heeft.
Hoe Praktijksteun bijdraagt aan mentale ondersteuning in de huisartsenpraktijk
Praktijksteun is een zorgorganisatie, onderdeel van PRO Groep, die huisartsenpraktijken ondersteunt bij het organiseren en waarborgen van POH-GGZ-zorg. Praktijksteun is opgericht in 2009 en levert gecontracteerde zorg binnen de huisartsenzorg. PRO Groep, de moederorganisatie, is ontstaan in 2008. Praktijksteun draagt zelf verantwoordelijkheid voor de geleverde zorg en de kwaliteit ervan.
Voor jou als huisarts of praktijkhouder betekent dat onder meer:
- Inzet van POH-GGZ-professionals op locatie of online, afgestemd op de zorgvraag van je praktijk;
- Continuïteit van zorg, onder meer door vervanging bij ziekte, verlof of uitval;
- Professionele begeleiding en scholing voor POH-GGZ, via intervisie, coaching en het scholingsprogramma van de POH-GGZ Academy;
- Regionale samenwerking met huisartsenorganisaties, gemeenten en zorgverzekeraars, waaronder het contracteren met zorgverzekeraars en gemeenten;
- Ontzorging op het gebied van werkgeverschap, planning en administratie.
Wil je weten wat dit voor jouw praktijk kan betekenen? Bekijk eerst de mogelijkheden voor jouw huisartsenpraktijk of lees meer informatie over onze werkwijze. Je kunt ook direct contact opnemen voor een vrijblijvend adviesgesprek over de organisatie van POH-GGZ in jouw praktijk.
